حفاظت کیفیت آب در مقابل رواناب کشاورزی

منابع آلودگی غیرنقطه ای

منابع آلودگی غیرنقطه ای برخلاف منابع نقطه ­ای مثل صنایع و کارخانه­ ها، از نقاط گسترده­ای تولید می­شوند. رواناب آلوده به دلیل بارش و جریان آب باران و ذوب یخ­ ها روی سطح زمین ایجاد می­شود. با عبور رواناب، آلاینده­ های طبیعی و انسانی همراه آن حمل شده و در دریاچه ­ها، رودخانه­ ها، سواحل و حتی منابع آب زیرزمینی ته ­نشین می­شوند.

طبق مطالعات، رواناب کشاورزی مهم­ترین منبع غیرنقطه ­ای است که باعث آلودگی دریاچه ­ها و آب­ های سطحی و زیرزمینی می­شود. از جمله فعالیت­ های کشاورزی که منجر به ایجاد اینگونه آلودگی ­ها می­شود می­توان به مواردی همچون مدیریت و جانمایی اشتباه محل چرای حیوانات، چرای بیش از حد، شخم زدن در زمان اشتباه و به دفعات متوالی، سم­پاشی در زمان نامناسب و بیش از حد، آب آبیاری و کود اشاره کرد.

آلاینده­ های ناشی از فعالیت­ های کشاورزی

آلاینده­ های ناشی از فعالیت­ های کشاورزی شامل رسوبات، مواد مغذی، پاتوژن­ها، آفت­کش ­ها، فلزات و نمک­ ها می­باشد. اثرات منفی فعالیت ­های کشاورزی روی آب­ های سطحی را می­توان با برنامه ­های مدون مدیریتی متناسب با شرایط و وضع زمین کاهش داد. بسیاری از این فعالیت­ها می­تواند در دراز مدت باعث افزاش میزان تولید کشاورزان شود.

رسوبات در رواناب کشاورزی

رایج ­ترین منبع آلودگی آب، خاک شسته شده توسط رواناب از زمین است. آب باران ذرات خاک را حمل می­کند و این مواد در رودخانه ­ها و دریاچه­ های اطراف رسوب می­کنند. مقادیر زیادی از این مواد آب را کدر کرده و مانع رسیدن نور خورشید به گیاهان آبزی می­شود. همچنین باعث مسدود شدن آبشش در ماهی ­ها شده و لاروهای ماهی خفه می­شوند. علاوه بر این، دیگر آلاینده­ها مثل کودها، آفت­کش­ها و فلزات سنگین در اکثر مواقع به ذرات خاک متصل هستند. از این طریق وارد جریان آب شده و باعث گسترش جلبک­ها و کاهش اکسیژن می­شوند که زندگی آبزیان را تهدید می­کنند. کشاورزان و دامدارن با رعایت و اجرای برنامه­ های مدیریتی مناسب برای کنترل حجم و جریان رواناب، فرسایش خاک را تقریبا 20 تا 90 درصد کاهش دهند.

مواد مغذی و کودهای شیمیایی در رواناب ها

کشاورزان مواد مغذی مثل فسفر، نیتروژن و پتاسیم را به شکل کودهای شیمیایی به زمین اضافه می­کنند. وقتی این مواد بیش­تر از نیاز گیاه وارد خاک شود، و یا دقیقا قبل از بارش باران کود دهی انجام شود. این مواد مغذی همراه رواناب وارد آب­های سطحی و زیرزمینی می­شود. این مواد باعث شکوفایی جلبک خواهند شد که باعث ایجاد بو و مزه بد در آب آشامیدنی شده و با حذف اکسیژن آب باعث از بین رفتن ماهی ­ها خواهد شد. غلظت بالای نیترات در آب آشامیدنی باعث بیماری متهموگلوبینمی، مرگ و میر در نوزادان و همچنین سندروم بچه­ ی آبی می­شود. جهت مقابله با این پدیده، کشاورزان می­توانند برنامه­ های مدیریتی و کاربردی را اجرا کنند.

تغذیه حیوانات

با محدود کردن حیوانات در محیط ­های کوچک و بزرگ توسط دامدارن و کشاورزان، غذا دادن به آنها بازده بیشتری دارد اما این مکان­ها تبدیل به منبع بزرگی از فضولات حیوانات می­شود. رواناب گذرنده از این محل­ها حاوی پاتوژن­هایی همچون باکتری، ویروس، مواد مغذی، و ذرات جامدی که باعث بروز مشکلاتی در کیفیت آب می­شود، هستند. دامداران و کشاورزان می­توانند با اجرای محدودیت­های تخلیه به محیط اطراف و مدیریت فاضلاب و رواناب با یک سیستم مدیریت زباله مناسب، این آلاینده­ ها را کاهش دهند.

چرای حیوانات

چرای بیش ­از حد حیوانات باعث افزایش فرسایش خاک، تهاجم گیاهان هرز، از بین رفت زیستگاه ماهی­ ها و تخریب کیفیت آب می­شود. برا کاهش اثرات نامطلوب چرا روی کیفیت آب، کشاورزان و دامداران می­توانند شدت چرا را تنظیم کنند. حیوانات را از محل­ های حساس دور نگه دارند، منابع آب جایگزین داشته باشند.دامنه حیات در دامنه­ ها و مراتع را با گسترش و کاشت گیاهان افزایش دهند.

آبیاری و رواناب کشاورزی

آب آبیاری به عنوان مکمل آب باران و یا حفاظت از محصولات زراعی در برابر پژمردگی و یخ­زدگی استفاده می­شود. آبیاری ناکارآمد می­تواند باعث بروز مشکلات کیفیت آب شود. مثلا جاهایی که آب باران مواد معدنی را در اعماق خاک حمل نمی­کند، تبخیر آب آبیاری می­تواند غلظت نمک­ها را افزایش دهد.

آبیاری بیش از حد می­تواند مشکلاتی ایجاد کند. از جمله: فرسایش خاک، انتقال مواد معدنی، آفت­کش­ها، فلزات سنگین به بدنه آ­ب­های سطحی و کاهش آب رودخانه­ ها و نهرها. همچنین می­تواند باعث تجمع سلنیوم شده که فلز سمی است و برای آبزیان بسیار خطرناک است. کشاورزان می­توانند با بهبود بازده مصرف آب به کاهش آلاینده­ های ناشی از آبیاری کمک کنند. آنها می­تواند نیاز واقعی گیاه را اندازه­گیری کرده و با انتخاب یک سیستم آبیاری متناسب از تولید این آلاینده­ ها جلوگیری کنند.

آفت­کش ­ها در رواناب کشاورزی

حشره ­کش ­ها، علف­کش ­ها و قارچ ­کش ­ها برای از بین بردن آفات کشاورزی استفاده می­شوند. این مواد شیمیایی می­توانند از طریق کاربرد مستقیم، رواناب و رسوب جوی آب­ها را آلوده کنند. این مواد می­توانند زندگی آبزیان را به خطر انداخته، مواد غذایی را آلوده کنند و پوشش محافظ زیستگاه حیوانات را از بین ببرند. برای کاهش آلودگی ناشی از آفت­کش ­ها، کشاورزان می­توانند از روش­های یکپارچه مدیریت آفات بر اساس خاک، آب و هوا، سابقه آفات و شرایط محصول استفاده کنند.

شرکت مهندسان مشاور آرین ستاک اندیش

محیط زیست برای ما
ما برای محیط زیست

شرکت مهندسین مشاور محیط زیست آرین ستاک اندیش با بیش از 12 سال سابقه، آماده ارائه خدمات در حوزه‌های محیط زیست و HSE، به ویژه حفاظت کیفیت آب در مقابل رواناب کشاورزی می‌باشد.

مطالب مرتبط

دیدگاه‌ خود را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.